Home / Genel / Doğal Taşlar ve Özellikleri

Doğal Taşlar ve Özellikleri

Doğal Taşlar

Doğal Taşların Sınıflandırılması

Doğal Taşların Özellikleri

Doğal Taşların Kullanım Alanları

-Doğal taşlar, insanlar tarafından bilinen ve kullanılan en eski inşaat malzemelerinden biridir. İnsanlar kil ve ahşaptan yapılmış yerlerde ikamet ederlerken bile, çeşitli anıtsal yapılarında doğal taşları kullanmışlardır.

20. yüzyıla kadar Avrupa’da önemli ve büyük binalarda tuğla yerine kesme taşlar kullanılmaktaydı. Anadolu’da;

  • Eski yunan,
  • Roma,
  • Bizans
  • Selçuklu ve Osmanlılar

Selçuklu ve Osmanlı mimarisinde kireçtaşı ve tüfler büyük bir ustalıkla işlenerek cami, medrese ve han gibi binaların dış ve iç mekanlarını süslemiştir.

Cumhuriyet döneminde de Ankara ve İstanbul gibi büyük şehirlerde büyük binaların doğal taşlar ile yapılmasıyla taş işçiliğinde önemli gelişmeler kaydedilmiştir.

Günümüzde doğal taş kullanımı teknolojik gelişmelere bağlı olarak 2. planda kalmıştır.

Yer kabuğu, Dünya oluştuktan sonra milyonlarca yıl süren değişmeler sonucu günümüzdeki halini almış ve kayaç, su, toprak gibi ana maddelerden oluşmuştur.

Bir ya da birkaç mineralin birleşmesinden meydana gelen büyük kayalara kayaç denir. Yer kabuğunda bulunan kayaçların birbirinden farklı özellikler taşımasının sebebi kayaçların yapısındaki mineral çeşitlerinin farklı olmasıdır.

Jeoloji bilimi içinde kayaçları inceleyen bilim dalına petroloji denir.

Yer kabuğunda bulunan kayaçlar oluşum özellikleri bakımından 3 çeşittir;

  • Püskürük (magmatik) Kayaçlar
  • Tortul Kayaçlar
  • Başkalaşım (metaformik) Kayaçlar

Magmatik Taşlar

• Ateş kürenin yapısında bulunan erimiş haldeki magmanın (ve yüksek basınçlı gazların) yeryüzüne çıkarak veya yer kabuğu (taş küre) içinde soğuyarak katılaşması sonucu oluşan kayaçlara püskürük (magmatik) kayaçlar veya magmatit denir. Magmatik kayaçlar, yer kabuğunda en fazla görülen kayaçlardır ve yer kabuğunun yaklaşık olarak % 65`ini oluştururlar.

• Yer kabuğunda bulunan bütün kayaçların temelini püskürük kayaçlar oluşturur.

• Püskürük kayaçlar genelde kristal haldedirler.

• Püskürük kayaçlarda, magma aniden soğuduğu için canlı kalıntıları bulunmaz.

• Püskürük kayaçlar oluşurken magmanın soğuması ve katılaşması yer kabuğunun derinliklerinde veya yüzeye yakın yerlerde gerçekleşir.

• Magma bazen yeryüzüne kadar yükselir ve orada soğuyup katılaşır. Bu yolla meydana gelen kayaçlara volkanik kayaçlar (volkanitler) veya yüzey kayaçları (ekstrüsif kayaçlar) denir. (Bazalt, Andezit, Obsidyen).

• Magmanın soğuması bazen yerin iç kısmında, belirli bir derinlikte gerçekleşir. Bu yolla meydana gelen kayaçlara derinlik kayaçları (intrüsif kayaçlar) denir. (Bunların bir kısmı yeryüzüne yakın kısımlarda (subvolkanik kayaçlar), diğer bir kısmı ise, büyük derinliklerde oluşmuşlardır (plütonik kayaçlar = plütonikler denir). (Granit, Siyenit, Diyorit, Gabro).

NOTLAR :

1- Obsidyen, volkanlardan sıcak lavların çıkıp soğuması sonucu oluşur ve cama benzeyip kristal yapıda değildir.

2- Granit, magmanın yavaş yavaş ve yer kabuğu tabakaları arasında katılaşması sonucu oluşur ve iri kristal yapılıdır.

3- Bazalt, trakit, sünger, magmanın yeryüzüne yarı soğumuş halde çıkıp aniden soğuması sonucu oluşur.

4- Sünger taşı, katlaşırken aniden soğuduğu için içinde gaz kabarcıkları kalır. Bu nedenle hafif bir magmatik kayaçtır.

5- Zamanla kullanımı artan doğal taşlar günümüzde özellikle inşaat, kaplama, döşeme, heykelcilik, yol yapımı, porselen ve cam sanayi (kuvars), optik sanayi ve süs eşyalarının yapımında kullanılmaktadır.

6- Taşlar (kayaçlar) bir veya birkaç mineralin bir araya gelmesiyle oluşan mineral topluluklarıdır.

• Bir kayaç tek bir mineralden oluşabilir. Örnek : Kireçtaşı bir kayaçtır ve sadece kalsit mineralinden oluşmuştur.

• Bir kayaç bir kaç mineralin bir araya gelmesiyle de oluşabilir. Örnek : Granit bir kayaçtır ve kuvars, feldspat, mika, opak gibi minerallerden oluşmuştur.

Tortul Taşlar (Sedimanter Taşlar)

Püskürük (magmatik) kayaçlar ile diğer kayaçların sıcaklık değişimi, hava (rüzgar) ve su (yağmur) gibi çevresel faktörler sayesinde aşınması, sürüklenmesi ve çökelmesiyle oluşan kayaçlara tortul kayaçlar denir. Tortul kayaçlar yeryüzünde en çok görülen kayaçlardır. Yer yüzeyinin yaklaşık olarak % 75`i tortul kayaçlardan oluşur. Yerkabuğunun ise % 8 kadarını oluştururlar.

• Yeryüzündeki püskürük (magmatik) kayaçlar ilk oluşumundan bu yana sıcaklık değişimi, yağış ve rüzgâr gibi etkilerle küçük parçalara bölünürler. Bu küçük parçalara tortu denir. Tortular akarsular ve rüzgâr sayesinde göl, deniz ve okyanus tabanı gibi çukur yerlere taşınırlar ve burada birikirler (üst üste birikerek katılaşır). Bu olaya tortulaşma denir. Dibe çöken maddeler üst üste tabakalar oluştururlar. Tabakaların oluşumu sürdükçe alt tabaka üzerindeki ağırlık ve baskı (basınç) gittikçe artar ve alt tabaka üzerinde büyük bir baskı oluşur. Bu nedenle oluşan tabakalar üst üste dizilerek sertleşir ve tabakalı bir yapı olan tortul kayaçları oluştururlar.

• Tortul kayaç oluşumu çok uzun yıllarda gerçekleşir.

• Tortul kayaçları oluşturan tabakalar farklı zamanlarda oluşmuştur.

• Tortul kayaçlar, diğer kayaçların parçalanıp dağılmasıyla oluştuğu için belirli bir kristal şekilleri yoktur ve tabakalıdır.

• Tortul kayaçların içinde bol miktarda mineral ve fosil bulunur.

• Kireç taşı, çakıl taşı, kum, kil ve kömür maden tortul kayaç çeşitleridir.

• Tortul kayaçlar oluşum şekillerine göre; mekanik kayaçlar, kimyasal kayaçlar ve organik kayaçlar olarak üç çeşittir.

1- Mekanik (Fiziksel) Kayaçlar (Kütleler) : Mekanik kayaçlar, su ve rüzgar gibi dış etkenlerin kayaçları parçalayıp sürükleyerek biriktirmesi sonucu oluşur. Çakıl, kum, kil mekanik kayaç çeşitleridir.

2- Kimyasal Kayaçlar (Kütleler) : Kimyasal kayaçlar, akarsular ve yeraltı sularının kayaçlar arasından geçerken kayaçlardaki kimyasal maddeleri çözüp buharlaştırması ve kalan maddelerin çökelmesi sonucu oluşurlar. Kaya tuzu, sarkıt, dikit, tüf, jips, traverten kimyasal kayaç çeşitleridir.

3- Organik Kayaçlar (Kütleler) : Organik kayaçlar, alg (su yosunu), sünger, mercan, midye veya diğer canlıların atıklarının birikip çökelmesi sonucu oluşurlar. Kalker (tebeşir kalkeri), tebeşir, kireç taşı, kömür ve petrol organik kayaç çeşitleridir.

Başkalaşım Taşları (Metamorfik Taşlar)

• Magmatik ve tortul taşların sıcaklık, basınç, gerilme (stres basıncı) ve kimyasal aktivitesi olan sıvıların etkisi altında kalarak değişmeleri sonucu oluşan taşlara denir.

• Kristalsiz bir yapıya sahip olan tortul taşlar ısı ve basınç etkisiyle kristal bir yapıya dönüşürler.

Doğal Taş Kullanım Alanları

• Yer ve duvar kaplamaları

• Parke taşı

• Bordür taşı

• Kesme taşlar

• Agrega

Hakkında Nurullah Çelebi

DİĞER YAZILAR

Kim Bu Kardashian Ailesi?

Selam arkadaşlar!Bu sansasyonel,karışık ve büyük aileyi duymayan yoktur.Gerek gece hayatları,gerek gündemden düşmeyen ilişkileri,gerek yaptırdıkları estetikler …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir